Artikel: André van Luijk
De discussie over erfbelasting lijkt te gaan over percentages, vrijstellingen en fiscale constructies. Maar van wie is vermogen eigenlijk? Van het individu en zijn familie, of uiteindelijk van de samenleving?
Tijdens de GRYP Online Talk over erfbelasting nam financieel planner André van Luijk ons mee langs die botsende wereldbeelden, de groeiende geldbehoefte van de overheid en vooral de veranderingen die nu stap voor stap in het fiscale stelsel worden voorbereid.
Zijn belangrijkste waarschuwing: kijk niet alleen naar de tarieven van vandaag, maar naar de richting waarin het systeem wordt verbouwd.
Er lijkt weinig aan de hand op basis van de tarieven van de erfbelasting
Wie vandaag alleen naar de tarieven van de erfbelasting kijkt, zou kunnen denken dat er weinig aan de hand is. Er ligt geen wetsvoorstel klaar waarmee de tarieven morgen verdubbelen. Kinderen betalen nog steeds volgens de bestaande schijven en voor partners geldt nog altijd een ruime vrijstelling. Volgens André is dat juist de reden om verder vooruit te kijken.
“Kijk niet alleen naar de tarieven van vandaag, maar naar de richting waarin het systeem wordt verbouwd.”
Fiscale stelsels worden zelden in één keer verbouwd. Eerst worden uitzonderingen ingeperkt en verdwijnen constructies.
Daarna worden definities aangescherpt en worden transacties tussen ouders en kinderen steeds zakelijker beoordeeld.
Pas als die infrastructuur staat, ontstaat ruimte om de tarieven te verhogen zonder dat belastingplichtigen nog gemakkelijk kunnen uitwijken. Bij de erf- en schenkbelasting is dat proces volgens André al begonnen.
Het debat gaat niet over belasting, maar over eigendom
André begon zijn presentatie niet bij tarieven, maar bij twee tegenover elkaar staande wereldbeelden.
Aan de ene kant staat het ontvangersperspectief.
Daarin krijgt een erfgenaam iets waarvoor hij zelf niet heeft gewerkt. Een erfenis is dan grotendeels geluk: de ontvanger krijgt een economisch voordeel, dus is het verdedigbaar dat de overheid daar een deel van belast en herverdeelt.
Daartegenover staat het eigenaarsperspectief.
Daar begint de redenering bij degene die het vermogen heeft opgebouwd. Iemand heeft zijn leven lang gewerkt, gespaard, geïnvesteerd, risico gedragen, een onderneming opgebouwd of een woning afgelost.
Als eigenaar wil hij zelf bepalen wat daarmee gebeurt, tijdens zijn leven én daarna. Zo bekeken is erfrecht geen technisch belastingvraagstuk meer, maar een vraag over eigendom, familie en autonomie.
Historisch was volgens André juist dat tweede perspectief dominant. Eigendom werd sterk beschermd en de familie gold als economische en maatschappelijke eenheid.
Door de individualisering is de blik verschoven: de familie verdwijnt uit beeld en daarvoor in de plaats komen twee individuen, de overleden eigenaar en de toevallige ontvanger.
Dat verschil bepaalt vrijwel alle argumenten die volgen. Wie redeneert vanuit de ontvanger, zegt: je hebt er niets voor gedaan.
Wie redeneert vanuit de eigenaar, zegt: het was van mij, waarom zou ik niet mogen bepalen dat het naar mijn kinderen gaat?
Wie vanuit gelijkheid denkt, ziet een kans om vermogen te herverdelen; wie vanuit familiecontinuïteit denkt, ziet vermogen als iets wat over generaties wordt opgebouwd en doorgegeven.
“De familie verdwijnt uit beeld en daarvoor in de plaats komen twee individuen, de overleden eigenaar en de toevallige ontvanger.”
In eerdere GRYP-artikelen over erfbelasting werkte André die tegenstelling al uit, als een botsing tussen egalitarisme enerzijds en eigendoms- en familiedenken anderzijds.
Maar wat betekent deze ontwikkeling concreet voor jouw vermogen en je familie?
In het volledige ebook gaat André van Luijk dieper in op de groeiende behoefte van de overheid aan belastinginkomsten, de bijna één biljoen euro aan vermogen die de komende decennia wordt nagelaten en de fiscale maatregelen die de overdracht van vermogen binnen families kunnen veranderen. Ook bespreekt hij wat er speelt rond schenkingen op papier, familieleningen, familiebedrijven en testamenten — en waarom het verstandig is om daar niet pas over na te denken als het te laat is.
Lees het volledige ebook als GRYP-lid en ontdek waarom niet alleen de tarieven, maar vooral de veranderingen achter de schermen ertoe doen.