Gedoe om erfenissen: mag de overheid daar iets van afpakken?
Artikel: André van Luijk
In de aanloop naar de GRYP-bijeenkomst over erfenissen schrijf ik een aantal artikelen over het belasten van erfenissen. Ik geef meteen mijn mening: ik vind het belasten van erfenissen een onterechte inbreuk op eigendom. Ik weet dat er al een erfbelasting bestaat, maar dat betekent niet dat ik het er ook mee eens ben.
In de media: golf aan erfenissen komt eraan
De laatste tijd gaat het in de media steeds vaker over de enorme golf aan erfenissen die eraan komt. Voor de komende decennia wordt in Nederland geschat dat het om bijna een biljoen euro gaat.
Dat lijkt enorm, maar het grootste deel zit in de overwaarde van huizen van ouderen die netjes hun hypotheek hebben afgelost. Voorstanders van het belasten van erfenissen krijgen in de media een goed podium, terwijl tegenstanders minder vaak in beeld komen.
Botsing van wereldbeelden: ontvanger vs. eigenaar
Naar mijn idee gaat het niet om geld, maar om een botsing van wereldbeelden. Voorstanders kijken vooral vanuit de ontvanger, tegenstanders vooral vanuit de eigenaar.
Termen als gelijke kansen, geluk, bijdrage aan de maatschappij en sterkste schouders zijn bekende argumenten, zelfs bij mensen die midden-rechts of rechts stemmen. Over de onderliggende wereldbeelden wordt nauwelijks gediscussieerd, terwijl het vertrekpunt bepalend is voor de argumentatie.
“Voorstanders kijken vooral vanuit de ontvanger, tegenstanders vooral vanuit de eigenaar. ”
Egalitarisme versus liberalisme
Het eerste wereldbeeld is dat van gelijke kansen en egalitarisme, het tweede dat van eigendoms- en familieliberalisme. Het debat tussen die twee loopt langs een aantal lijnen:
verdienste versus geluk,
wie de belasting betaalt,
de samenleving versus het gezin of de familie,
doeltreffendheid,
en de gewone erfenis versus de "dynastie".
“Wie de beleidsstukken over erfenissen leest, ziet dat het ontvangersperspectief daarin domineert.”
Ontvangersperspectief domineert in de beleidsstukken
Wie de beleidsstukken over erfenissen leest, ziet dat het ontvangersperspectief daarin domineert.
In het rapport 'Belasten van vermogen', onderdeel van 'Bouwstenen voor een beter belastingstelsel' (2020), wordt een erfenis omschreven als een financieel gewin waar geen tegenprestatie tegenover staat. Het belasten daarvan zou weinig economische verstoring opleveren en kan bijdragen aan minder vermogensongelijkheid.
Het rapport komt vervolgens met opties: een hoger tarief voor grote erfenissen en het versoberen van de bedrijfsopvolgingsregeling.
De fiscale maatregelenlijst van augustus 2023 bevat een rij vergelijkbare opties, zoals een extra tariefgroep voor grote vermogens en één vrijstelling voor alle verkrijgers, ongeacht de verwantschap.
In de bijlage over opmerkelijke belastingconstructies bij de Voorjaarsnota 2023 komt de erfbelasting vooral voor als een plek waar belasting wordt ontlopen, bijvoorbeeld via verhuurd vastgoed in de bedrijfsopvolgingsregeling. Dit zijn ambtelijke stukken en geen wetsvoorstellen, maar ze bepalen wel welke opties op tafel liggen. De samenstelling van de Tweede Kamer wisselt voortdurend, maar deze stukken zijn constanter en bepalen mede de richting van het belastingstelsel.
Binnen dit onderwerp zijn er allerlei subthema's waarover je afzonderlijke artikelen kunt schrijven. Ze zijn allemaal terug te voeren op deze twee wereldbeelden.
Op de hoogte blijven? Op 13 oktober organiseren we een online talk over dit onderwerp. Ontdek meer over dit event.
Wie AI goed inzet, kan sneller werken, beter analyseren, slimmer ondernemen en processen automatiseren die vroeger veel tijd kostten. GRYP-partner Leon Tindemans neemt ons daarom mee in de praktische en zinvolle toepassingen van AI.
Maar daarmee is het verhaal niet compleet. In het tweede deel staat Mark van Buuren stil bij de keerzijde.